Nafa minw b’a la ka yeelen bɔ pisini kɔnɔ
Bi bi la, boonw ni jagokɛyɔrɔw la, pisiniw tɛ jii fiyɛyɔrɔ dɔrɔn ye tugun, nka u kɛra fɛɛn nafamanw ye minw be se ka mɔgɔw ka ɲɛnamaya kɛcogo fisaya ani ka yɔrɔ cɛɲumanya. Yeelen, min ka teli ka ɲinɛ pisini dilanni na, o be se ka nafa caaman lase pisini ma tiɲɛn na, an tɛ miiri minw na. A ka kɛ mɔgɔ kelen ka so ka jikafoyɔrɔ ye wo, walima foroba jikafoyɔrɔ ye lotɛliw ni lafiyayɔrɔw la, ka yeelen bɔ ka jikafoyɔrɔ yeelen bɔ, o tɛ se ka suu baara makoɲɛfɛn jɔnjɔnw dɔrɔn ɲɛnabɔ, nka a be se ka nafaw fana lawuli cogo caaman na i n’a fɔ lakana, cɛɲa ani baarakɛcogo. Nin barokun bena nafa jɔnjɔnw sɛgɛsɛgɛ koɲuman n’an be baara kɛ ni yeelenw ye walisa ka yeelen bɔ pisiniw la, ani k’a to pisini tigiw n’u dilanbagaw be se ka dɛmɛ sɔrɔ koɲuman.
1. Ka sufɛ jii latanga ani ka kasara faratiw dɔgɔya
Lakanali lo tun ye sarati fɔlɔ ye tuma bɛɛ ka baara kɛ ni pisini ye. Sufɛ, yeelen man ca minkɛ, lakanali farati minw be yen pisini yɔrɔ la, u bena caya kosɔbɛ. Ka baara kɛ ni yeelenw ye ka yeelen bɔ pisini kɔnɔ, o be se k’o gwɛlɛya ɲɛnabɔ cogo jɔnjɔn na, ka yɔrɔ gwɛnin di jikuruw ma ani mɔgɔw ka baara minw be kɛ u lamini na. A fɔlɔ, yeelen min be yen, o b’a to jikuruw be se ka baji dancɛw ye ka ɲɛ, jii dunni be yɛlɛma cogo min na, u be se ka tagama yɔrɔ minw na ani jii jukɔrɔ gɛlɛyaw ye, o be se k’u yɛrɛ tanga ɲɔgɔn gosi, u tɛ yɛlɛma wala u be tunu sabu u tɛ yeli kɛ ka ɲɛ. Ka kɛɲɛ ni lakanali kunnafoniw ye minw ɲɛsinna o ma, kasara minw be kɛ sufɛ jikafoyɔrɔw la, yeelenbɔlanw be minw na, u be se ka dɔgɔya ni 70% ni kɔ ye. A filanan, tagamayɔrɔw ni yɛlɛyɛlɛnan minw be baji lamini na, olu fana ka ɲi ka yeelenw datugu walisa mɔgɔw kana ben dugukolo jiman kosɔn n’u be donna wala n’u be bɔra baji kɔnɔ. Ka fara o kan, so kɔnɔ jikafoyɔrɔw la, denmisɛnw wala sokɔnɔbaganw be baara kɛ yɔrɔ minw na, yeelenw be se k’a to fana lakɔlɔsibagaw be se ka jikafoyɔrɔ ka koow cogoya lɔn wagati o wagati, o be lakɔlɔsibagaw ka baara kɛcogo fisaya tugun. A nafa ka bon kɛrɛnkɛrɛnnin na ka pisini yeelenw sugandi minw dilanna ka yeelen bɔ walisa yeelen barikaman kana bɔ min be jikuruw ɲɛɛw lawuli, k’a to mɔgɔw be se ka yeli kɛ ka ɲɛ k’a sɔrɔ u tɛ nɔɔ to lakanali nɔɔ kan.
2. Ka ɲɛɛ cɛɲumanya yiriwa ani ka yɔrɔ dɔ labɛn min ɲɔgɔn tɛ yen .
Yeelen ye "jinamoriyakɛla" ye min be jikuru cɛɲumanya labɛn. Yeelen kulɛri, a ka yeelen ani a labɛncogo sifa caaman sababu fɛ, pisini be se ka mɛnɛmɛnɛ ni yeelen cɛɲumanba ye min ni tilefɛ ni sufɛ min tɛ kelen ye pewu. So kɔnɔ jikuruw ta fan fɛ, yeelen minw be ni yɔrɔ gwansanw ye (i n’a fɔ nɛrɛmuguman ani nɛrɛmuguman) be se ka yɔrɔ gwansan ni kanuya lawuli, min ka ɲi denbaya ni teriw ka lajɛnw ma wala furuɲɔgɔnw ka ɲɛnagwɛkow ma; k’a sɔrɔ yeelen minw be nɛnɛ - (i n’a fɔ bulaman ni binkɛnɛman) be se ka baji wala baji ka cogoya ladegi, ka na ni yelifɛn sumanin ani kura ye. Jagokɛyɔrɔw i n’a fɔ lotɛli ka pisiniw ka teli ka baara kɛ ni yeelenbɔlanw ye minw be yɛlɛmayɛlɛma, minw be yeelen yɛlɛma ka kɛɲɛ ni miziki wala fɛti barokunw ye walisa ka sannikɛlaw hakili sama ani ka yɔrɔ ka ɲɛnagwɛko n’a ka ɲɛnagwɛkow yiriwa. Ɲɛyirali fɛ, samiɲa fɛtiw la, n’u be baara kɛ ni yeelen kulɛrilamanw ye minw be mɛnɛmɛnɛ, o be se k’a to baji be yɔrɔ bɛɛ ɲɛɛ na, o min be fɛti lafiya; suuw la, yeelen nɔgɔmanw be se ka baji ni nankoyɔrɔ lamini don ɲɔgɔn na, o min be kɛ sababu ye ka ɲɛnagwɛyɔrɔ sumanin ani cɛɲumanba dɔ dilan. Ka fara o kan, yeelen be se ka baji cogoya yira fana. Ɲɛyirali fɛ, baji min cogoya tɛ kelen ye, o be se k’a ka yɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnin yira ka ɲɛ yeelenbɔlanw fɛ minw be kɛ gɛrɛfɛ, o min be yɔrɔ bɛɛ ka kuntigiya n’a ka sekoyira yira.
3. Ka baara kɛ wagati janya ani ka pisini baaracogo fisaya .
Tilefɛ, mɔgɔw ka teli ka baara, kalan ani koo wɛrɛw kɛ, ani a ka gwɛlɛ ka wagati sɔrɔ ka baara kɛ ni jikuruw ye; wulafɛ wala sufɛ, nɛnɛ be yen, o min ye wagati ɲuman ye ka jii nɔgɔ ani ka ɲɛnagwɛ. N’an be baara kɛ ni yeelenw ye walisa ka yeelen bɔ pisini kɔnɔ, o be se ka pisini baara wagati janya kosɔbɛ, o min b’a to mɔgɔw be se ka jii nɔgɔ diyabɔ baara kɔ wala sufɛ, o be se ka pisini baara hakɛ fisaya kosɔbɛ. So kɔnɔ baarakɛlaw fɛ, o kɔrɔ ko u ka ɲi ka dan sigi tilefɛ baara la tugun, ani u be se ka jii nɔgɔ wagati labɛn cogo nɔgɔman na ka kɛɲɛ n’u yɛrɛ ka ɲɛnamaya kɛcogo ye. A ka kɛ labɛn ye sanni sɔgɔma jii ka jigi wala lafiɲɛ surafana dumuni kɔ, yeelenw be se ka yeelen bɔ ka ɲɛ. Jagokɛyɔrɔw ka pisini baarakɛlaw fɛ, ka baara wagati janya, o kɔrɔ ko dɔ be fara sannikɛlaw ka caya n’u ka sɔrɔ kan. Ɲɛyirali fɛ, lafiɲɛyɔrɔ caaman ka jikuruw be dayɛlɛ fɔɔ sufɛ. Yeelenw ka dɛmɛ sababu fɛ, u kɛra feereyɔrɔ nafaman ye walisa ka turisiw sama, sanko samiɲa wagati la, mɔgɔw ka teli ka taga voyazi la. Tuma caaman na, sufɛ pisini baara be se ka kɛ sababu ye ka mɔgɔw lasun u ka taga yɔrɔ nin na. Ka fara o kan, tulonkɛlaw wala jikuruw lɔnbaga minw ka ɲi ka jikuruw kalan sufɛ, jikuruw yeelen min ka ɲi, o ye fɛɛn nafamanba ye walisa kalan ka to ka kɛ ani ka nɔɔ bɔ.
4. Kuran mara ani a be mɛn, a be dɔ bɔ a ladonni musakaw la wagatijan kɔnɔ
LED fɛɛrɛ yiriwali fɛ, bi bi la, pisini yeelenw tɛ kuran caman minɛbaga ye tugun, nka nafaba b’u la kuran marali ni mɛɛnni na, min be se ka dɔ bɔ baarakɛcogo jan-musakaw la ani u ladonni musakaw la baarakɛlaw fɛ. Ni an y’u suma ni laada lanpanw ye minw be yeelen bɔ wala halozɛni ye, LED pisini yeelenw be fɔlɔw ka fanga 1/5 ka taga se 1/10 ma dɔrɔn, nka u be se ka yeelenba di ani ka yeelen basiginin bɔ. N’an ye 20-mɛtiri kaare-so jikuru dɔ ta k’a kɛ misaliya ye, kalo o kalo, kuran sɔngɔ min be bɔ LED yeelenw na, o ye yuan tan dɔrɔn ye, k’a sɔrɔ laada yeelenw be se ka se yuan kɛmɛ caaman ma. O wagati kelen na, LED yeelenw ka baara wagati ka jan kosɔbɛ, a ka ca a la, u be se ka lɛri 50 000 ka taga se lɛri 100 000 ma, o kɔrɔ, laada yeelenw ta siɲɛ 5 ka taga se 10 ma. O kɔrɔ ko baarakɛlaw mako t’a la ka anpuluw yɛlɛma tuma o tuma, o be dɔ bɔ baara ni minanw musakaw la minw be kɛ k’u ladon. Ka fara o kan, bi bi la, jikuruw yeelenw fanba be baara kɛ ni jikuruw ye minw tɛ se ka jigi ani u tɛ se ka nɔgɔ bɔ, minw be se ka kemikalifɛnw yɛlɛmani kunbɛn jikuruw jii kɔnɔ ani u be se ka jigi wagatijan kɔnɔ, ani u ka dɛsɛ hakɛ ka dɔgɔ kosɔbɛ. Fɛɛn ɲuman dɔw fana be ni baarakɛcogo hakilimanw ye minw be se ka yeelenw ka yeelen, u kulɛri ani u ka yɛlɛmani wagati yɛlɛma telefɔni APP wala kumakanfɔlan hakilimanw sababu fɛ, o min b’a to mɔgɔw be se ka baara kɛ ni fanga ye cogo ɲuman na ani k’u yɛrɛ tanga fanga tiɲɛni ma min tɛ mako ɲɛ.
5. Ka dɔ fara bololafɛnw nafa kan ani ka bololafɛnw diyabɔ .
O yɔrɔw la, jikuruw be yen, n’u be ni jikuruw yeelenbɔlan dafanin ye, siga t’a la, o ye nafaba ye- min be fara a kan. Bonw feereyɔrɔ la, pisini minw be ni yeelen ye, u ka teli ka nɔɔ ɲuman to sannikɛlaw kan sabu u b’a miiri k’u dilancogo be mɔgɔ jati ani k’a baara, o la, o be dɔ fara boon sɔngɔ bɛɛ kan. Kɛrɛnkɛrɛnniya la, sigiyɔrɔ min ka bon -, jikuruw ka ɲumanya be nɔɔ to boonw ka ɲumanya kan, ani yeelen, i n’a fɔ jikuruw ka ɲumanya yɔrɔ nafaman dɔ, o be se ka boonw ka ɲɔgɔndanboli yiriwa kosɛbɛ. Ka fara o kan, hali n’i t’a miirila ka feereli kɛ, pisini yeelenbɔcogo ɲuman be se ka ɲɛnamaya lafiya n’a ka ninsɔndiya fana fisaya, min b’a to a tigiw be se ka vakansi-i n’a fɔ ɲɛnagwɛko dɔ kɛ u yɛrɛ ka luu kɔnɔ. Jagokɛyɔrɔw ta fan fɛ i n’a fɔ lotɛliw ani vila lafiyayɔrɔw, pisini yeelen ye fɛɛn jɔnjɔn ye min be se ka yɔrɔ ɲumanya n’a ka mɔgɔw ɲɛɛ sama. N’u be siyɔrɔ sugandi, tuma caaman na, pisini minw ka yeelen be bɔ ɲɔgɔn na, olu lo be turisiw sama sabu u b’a miiri k’o yɔrɔw be dan na ani u ka ɲi, o min b’a to mɔgɔw be siyɔrɔ ɲini ani ka sannikɛlaw wasa.
6. Ka mako kɛrɛnkɛrɛnninw wasa ani ka pisini baaraw yiriwa .
Ka fara nafa jɔnjɔn minw kofɔra sanfɛ, pisini yeelen be se ka baarakɛcogo kɛrɛnkɛrɛnnin dɔw fana wasa ani ka pisini ka baarakɛcogo bonya. Ɲɛyirali fɛ, n’an be fotow wala videwow ta jii jukɔrɔ, pisini yeelenw be se ka yeelen bɔ cogo kelen na ani ka se ka jaaw bɔ cogo gwɛnin na ani kulɛri sɔbɛw. Ka koo kɛrɛnkɛrɛnninw kɛ i n’a fɔ pisini fɛtiw ani jii kɔɲɔw, yeelen ye fɛn ye min tɛ se ka bɔ yen ka boonw masiri ani ka fiɲɛw labɛn. Yeelen sifa caaman sababu fɛ, yɔrɔ dɔ be se ka dilan min ɲɔgɔn tɛ yen ani a be bɛn ni koow barokun ye. Ka fara o kan, pisini yeelen dɔw fana be ni ji ɲuman kɔlɔsili baara ye, o min be se ka baarakɛlaw lasun u ka pisini jii ka PH hakɛ, kɔlɔri hakɛ ani tagamasiɲɛ wɛrɛw lɔn yeelen kulɛri yɛlɛmaniw fɛ, o be se ka baarakɛlaw dɛmɛ ka ji ɲuman ladon wagati bɛnnin na. Denmisɛnw be denbaya minw na, u be se ka yeelenw fana sugandi minw be ni desɛnw ye wala minw be ni fanga ye walisa ka dɔ fara pisini ɲɛnagwɛ kan, o min b’a to denmisɛnw be sɔn ka jikuruw yɛlɛma ani ka farikoloɲanagwɛ delinankow degi.
N’an b’a fɛ k’a fɔ ka surunya, nafa minw be sɔrɔ yeelenw na ka yeelen bɔ pisini kɔnɔ, u ka ca kosɔbɛ. Ka bɔ lakanali latangali la ka taga a bila cɛɲa danni na, ka bɔ baarakɛcogo yiriwali la ka taga a bila musakaw kɔlɔsili la, nafa kelen kelen bɛɛ be se ka na ni nafa yeta ye pisini baarakɛlaw fɛ. Ni baarakɛlaw be yeelenw sugandi, u ka ɲi ka yeelen sifa, kulɛri ani kɔlɔsili fɛɛrɛ sugandi ka kɛɲɛ n’u yɛrɛ ka baarakɛcogo makoya ye, pisini sifa ani u ka wari hakɛ ye, walisa ka yeelenw baara ka ɲɛ. A ka kɛ so kɔnɔ jikafoyɔrɔ ye wo, jagokɛyɔrɔ ka jikafoyɔrɔ ye wo, yeelenbɔcogo ɲuman be se k’a to o yɔrɔ be mɛnɛmɛnɛ ni fanga kura ye ani a be kɛ yɔrɔ ɲuman ye ka ɲɛnagwɛ, ka ɲɛnagwɛ ani ka ɲɔgɔn sɔrɔ. Lɔnniya ni fɛɛrɛw be yiriwara tuma o tuma minkɛ, siniɲɛsigi ka pisini yeelenw fana bena fɛɛn hakilimanw ni lamini ɲuman caaman don a la, o min bena baarakɛlaw dɛmɛ ka koow kɛ cogo nɔgɔman na, min be baara kɛ ani min be kɛ mɔgɔ kelen kelen bɛɛ ye.
